Gebelik Diyabeti Nedir? Gebelik Şekeri Belirtileri ve Tedavisi

Özet

Gebelik diyabeti, gebelik sırasında ilk kez fark edilen yüksek kan şekeri durumudur. Pek çok anne adayı için bu tanı beklenmedik gelir; çünkü çoğu kadında belirgin bir şikâyet olmayabilir. Bu nedenle gebelik şekeri, yalnızca belirtilere bakılarak anlaşılmaya çalışılan bir durum değildir. Tarama testleri bu yüzden önemlidir.

Tanıyı almak her zaman zor bir gebelik geçireceğiniz anlamına gelmez. Doğru takip, beslenme düzeni, hareket planı ve gerektiğinde ilaç desteğiyle birçok kadın gebeliğini güvenli şekilde sürdürebilir. Buradaki asıl amaç, kan şekerini kontrol altında tutarak hem anne hem bebek için riski azaltmaktır.

Gebelik diyabeti tam olarak ne demektir?

Gebelik diyabeti, vücudun gebelik sırasında artan insülin ihtiyacını yeterince karşılayamaması sonucu gelişir. Gebelik hormonları, özellikle ilerleyen haftalarda insülinin etkisini azaltabilir. Bu nedenle daha önce diyabeti olmayan bir kadında da gebelik sırasında kan şekeri yükselmeye başlayabilir.

Bu durum kalıcı diyabetle aynı şey değildir. Birçok kadında doğumdan sonra düzelir. Ama yine de doğum sonrası dönemde yeniden test yapmak gerekir; çünkü ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme riski artabilir.

Her zaman belirti verir mi?

Çoğu zaman hayır. Gebelik diyabeti olan birçok kadında belirgin şikâyet olmaz. Bazen şu belirtiler görülebilir:

• ağız kuruluğu
• normalden daha fazla susama
• daha sık idrara çıkma
• halsizlik
• bulanık görme
• sık mantar enfeksiyonu eğilimi

Ancak bu belirtilerin bir kısmı normal gebelikte de görülebilir. Bu nedenle “belirti yoksa gebelik şekeri de yoktur” demek doğru değildir.

Kimlerde risk daha yüksektir?

Gebelik diyabeti herhangi bir gebelikte görülebilir. Ama bazı durumlarda risk daha yüksek olabilir:

• önceki gebelikte gebelik diyabeti yaşanması
• ailede diyabet öyküsü
• gebelik öncesi kilonun yüksek olması
• önceki bebekte iri bebek öyküsü
• bazı etnik gruplarda artmış risk
• polikistik over sendromu gibi insülin direnciyle ilişkili durumlar

Risk faktörü olması tanının kesin olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde risk faktörü olmaması da gebelik diyabeti gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Tanı ne zaman ve nasıl konur?

Gebelik diyabeti çoğu zaman gebeliğin ikinci yarısında, genellikle 24 ile 28. haftalar arasında yapılan tarama ile anlaşılır. Bazı kadınlarda risk daha yüksekse değerlendirme daha erken yapılabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: şeker yüklemesi testi ile gebelik diyabeti tanı sayfası aynı şey değildir. Tarama testi, gebelik şekerini araştırmak için yapılır; bu makale ise tanı aldıktan sonra ne anlama geldiğini anlatır.

Gebelik diyabeti bebeği nasıl etkileyebilir?

Kan şekeri iyi kontrol edilmediğinde bebek normalden büyük gelişebilir. Bu da doğum şekli ve doğum sırasındaki bazı riskleri etkileyebilir. Ayrıca bazı gebeliklerde sıvı artışı, doğum zamanı planlaması veya yenidoğan dönemi kan şekeri takibi gibi konular gündeme gelebilir.

Burada önemli olan korkmak değil, takibin neden ciddiye alındığını bilmektir. İyi takip edilen gebelik diyabetinde riskler belirgin şekilde azaltılabilir.

Tedavi nasıl planlanır?

İlk basamak çoğu zaman şu başlıklardan oluşur:

• kişiye uygun beslenme planı
• düzenli kan şekeri takibi
• gebeliğe uygun fiziksel aktivite
• düzenli doktor kontrolü

Birçok kadında bu adımlar yeterli olabilir. Ancak kan şekeri hedefleri buna rağmen yüksek kalıyorsa ilaç ya da insülin tedavisi gündeme gelebilir. Burada kullanılan tedavi, sizin ölçümlerinize ve gebeliğin gidişine göre belirlenir.

Günlük hayatta en sık yapılan hatalar nelerdir?

Gebelik diyabeti tanısı alındığında en sık görülen iki uç tepki şunlardır: ya her şeyi tamamen kesmek ya da “zaten biraz dikkat ederim” deyip yeterince izlememek.

Oysa en doğru yaklaşım, sürdürülebilir bir plan kurmaktır. Çok uzun süre aç kalmak, öğün atlamak ya da internetten bulunan rastgele diyetleri uygulamak doğru değildir. Aynı şekilde ölçüm yapmadan her şeyin yolunda olduğunu varsaymak da güvenli değildir.

Doğumdan sonra tamamen biter mi?

Birçok kadında gebelik şekeri doğumdan sonra düzelir. Ama takip burada bitmez. Doğumdan sonraki 6 ile 12 hafta içinde yeniden şeker değerlendirmesi yapılması önerilir. Çünkü gebelik diyabeti yaşamış olmak, ileride tip 2 diyabet gelişme riskinin arttığını gösterir.

Bu nedenle doğum sonrası dönemde “artık geçti” deyip tamamen unutmak doğru değildir.

Ne zaman daha yakından değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda takip planı daha dikkatli olabilir:

• kan şekeri ölçümlerinin hedeflerin üzerinde seyretmesi
• bebeğin büyümesinin normalden hızlı gitmesi
• sıvı miktarında artış saptanması
• tansiyon sorunlarının eşlik etmesi
• hareketlerde azalma ya da başka gebelik şikâyetlerinin eklenmesi

Böyle durumlarda plan kişiselleştirilir. Gerektiğinde daha sık kontrol veya doğum zamanlamasıyla ilgili görüşme yapılabilir.

Sık yanlış bilinenler

Gebelik şekeri sadece çok şeker yiyenlerde olur

Hayır. Beslenme önemlidir ama tek neden bu değildir.

Belirti yoksa gebelik şekeri de yoktur

Doğru değildir. Çoğu kadın tarama testiyle tanı alır.

Tanı aldıysam mutlaka insülin kullanacağım

Hayır. Birçok kadında beslenme, takip ve hareket planı yeterli olabilir.

Doğumdan sonra tamamen unutulabilir

Hayır. Doğum sonrası yeniden değerlendirme gerekir.

Gebelik diyabeti, korkutucu bir etiket olmak zorunda değildir. En önemli nokta, tanının neden konduğunu ve takibin neden bu kadar düzenli yapıldığını anlamaktır. İyi planlanmış takip, bu süreci çok daha yönetilebilir hale getirir.