Özet
Plasenta, gebelik boyunca bebeğin yaşam desteği gibi çalışan özel bir organdır. Anne ile bebek arasında bağlantı kurar; oksijen ve besin taşınmasına, atıkların uzaklaştırılmasına ve gebeliğin sürmesi için gerekli bazı hormonların üretilmesine yardım eder. Gebelikte birçok sorunun değerlendirilmesinde plasentanın nasıl çalıştığı ve nerede yerleştiği önemlidir.
Pek çok anne adayı plasentayı yalnızca ultrason raporlarında görür. Oysa bu yapı, gebeliğin en kritik parçalarından biridir. Bebeğin kalp atımı kadar, plasentanın konumu ve işlevi de gebelik takibinde yol gösterir.
Plasenta ne demektir?
Plasenta, rahmin içine yerleşen ve bebeği göbek kordonu aracılığıyla anne dolaşımına bağlayan organdır. Bebekle annenin kanı burada birbirine çok yakın çalışır ama karışmaz. Bu sayede oksijen ve besin geçerken, bebeğin atıkları da anne dolaşımına aktarılır.
Doğumdan sonra plasenta da rahimden ayrılır ve bebeğin doğumunu takiben çıkan “son” olarak bilinir.
Plasenta ne zaman oluşur?
Plasenta gebeliğin çok erken dönemlerinde gelişmeye başlar. Döllenmiş yumurtanın rahme yerleşmesinden sonra hızla oluşur ve haftalar ilerledikçe işlevleri belirginleşir. İlk trimesterde temelleri atılır, ikinci trimesterden itibaren görevleri daha belirgin hale gelir ve gebelik boyunca büyüyen bebeğin ihtiyaçlarına göre çalışır.
Bu nedenle plasentayla ilgili sorunlar bazen çok erken, bazen de gebeliğin ilerleyen haftalarında fark edilebilir.
Plasenta ne işe yarar?
Plasentanın başlıca görevleri şunlardır:
- bebeğe oksijen taşınmasına yardım etmek
- besin maddelerini anne dolaşımından bebeğe aktarmak
- bebeğin atık ürünlerini uzaklaştırmak
- gebeliği destekleyen hormonlar üretmek
- bebeği kısmen enfeksiyonlardan korumaya yardımcı olmak
Kısacası plasenta yalnızca “eş” değildir; gebelik boyunca aktif çalışan bir yaşam destek organıdır.
Plasentanın yeri neden önemlidir?
Plasentanın rahimde nereye yerleştiği önemlidir. Çoğu zaman rahmin üst ya da yan duvarlarında yer alır ve sorun yaratmaz. Ancak bazen rahim ağzına yakın veya onun üzerine yerleşebilir. Bu durumda düşük yerleşimli plasenta ya da plasenta previa gibi tablolar gündeme gelir ve gebelik takibi farklılaşabilir.
Ayrıca plasentanın rahim duvarına aşırı yapışması veya doğumdan önce kısmen ayrılması gibi daha ciddi durumlar da vardır. Bu nedenle ultrasonda “plasenta ön duvarda, arka duvarda, fundusta” gibi ifadeler yalnızca teknik bilgi değil; gebelik planı açısından anlamlıdır.
Plasentayla ilgili sorunlar ne zaman düşünülür?
Aşağıdaki durumlarda plasentayla ilgili bir başlık akla gelebilir:
- gebeliğin ikinci yarısında kanama
- bebeğin beklenenden küçük olması
- amniyon sıvısında belirgin azalma
- ani karın ağrısı ve kanama
- düşük yerleşimli plasenta saptanması
- önceki sezaryen öyküsüyle birlikte plasentanın alt yerleşimli görünmesi
Bu belirtiler her zaman plasentayla ilgili ciddi sorun olduğu anlamına gelmez. Ama değerlendirme gerektirir.
Plasenta bebeğin gelişimini nasıl etkiler?
Bebek, plasenta iyi çalıştığı sürece oksijen ve besin desteğini düzenli alır. Bu nedenle plasentanın işlevinde sorun olduğunda büyüme geriliği, amniyon sıvısı değişiklikleri veya fetal iyi oluşla ilgili başka işaretler gündeme gelebilir. Gebelik takibinde bazen ultrason, doppler ve bebeğin büyüme eğrileri üzerinden plasenta dolaylı olarak değerlendirilir.
Yani bebeğin gelişimi ile plasenta sağlığı birbirinden ayrı düşünülemez.
Doğumdan sonra plasentaya ne olur?
Bebek doğduktan sonra doğumun üçüncü evresinde plasenta da rahimden ayrılarak çıkar. Bu aşama genellikle kısa sürer, ama bazen plasentanın tam ayrılmaması ya da daha fazla kanama gibi durumlar doğum sonrası takipte önem kazanır.
Bu yüzden plasenta yalnızca gebelik boyunca değil, doğum anında da önemini sürdürür.
Hangi belirtilerde hızlı değerlendirme gerekir?
Aşağıdaki durumlarda gebelik haftası ne olursa olsun değerlendirme geciktirilmemelidir:
- vajinal kanama
- ani başlayan şiddetli karın ağrısı
- bebeğin hareketlerinde azalma
- su gelmesi ya da su gelmesinden şüphelenmek
- tansiyon yüksekliği ve belirgin ödemle birlikte tablo değişikliği
- travma sonrası karın ağrısı veya kanama
Bu belirtiler plasenta kaynaklı olmak zorunda değildir. Ama plasenta ile ilgili ciddi tablolar da bu şekilde ortaya çıkabilir.
Sık yanlış bilinenler
Plasenta sadece bebeğin eşi gibidir, aktif bir görevi yoktur
Hayır. Plasenta gebelik boyunca aktif çalışan bir organdır.
Plasentanın yeri önemli değildir
Doğru değildir. Özellikle rahim ağzına yakın yerleşim takip planını etkiler.
Bebek iyi büyüyorsa plasenta hiç sorun çıkarmaz
Her zaman değil. Bazı sorunlar farklı belirtilerle ortaya çıkabilir.
Plasenta doğumdan sonra önemsiz hale gelir
Hayır. Doğumun üçüncü evresinde plasentanın ayrılması ve tam çıkması da önemlidir.
Plasenta, gebeliğin sessiz ama en önemli başlıklarından biridir. Bebeğin gelişimi, oksijenlenmesi ve gebeliğin devamı büyük ölçüde onun işlevine bağlıdır. Bu yüzden plasenta raporlarda gördüğünüz teknik bir kelime değil; gebelik takibinin ana parçalarından biridir.
Sık Sorulan Sorular
- Plasenta ne işe yarar?
- Bebeğe oksijen ve besin taşınmasına, atıkların uzaklaştırılmasına ve gebeliği destekleyen hormonların üretimine yardımcı olur.
- Plasenta annenin ve bebeğin kanını karıştırır mı?
- Hayır. Kanlar çok yakın çalışır ama doğrudan karışmaz.
- Plasentanın yeri neden önemlidir?
- Rahim ağzına yakın yerleşim gibi durumlar gebelik takibini ve doğum planını etkileyebilir.
- Plasenta sorunları nasıl anlaşılır?
- Kanama, büyüme geriliği, sıvı değişiklikleri veya ultrason bulguları üzerinden fark edilebilir.
- Plasenta doğumdan sonra ne olur?
- Bebek doğduktan sonra doğumun üçüncü evresinde plasenta da rahimden ayrılarak çıkar.
İlgili Yazılar
Muayene ve klinik değerlendirme için randevu oluşturun
Sağlık durumunuzla ilgili bireysel değerlendirme için randevu sayfasından talep oluşturabilirsiniz.
Randevu Talebi