Gebelikte Mide Bulantısı ve Kusma: Ne Zaman Normal, Ne Zaman Değerlendirilmeli?

Özet

Gebelikte mide bulantısı ve kusma çok sık görülür. Halk arasında çoğu zaman “sabah bulantısı” denir ama günün herhangi bir saatinde olabilir. Hatta bazı kadınlarda gün boyu dalga dalga süren bulantı hissi ön planda olur. En sık ilk trimesterde belirgindir ve çoğu gebede haftalar ilerledikçe hafifler.

Burada önemli olan iki şeyi ayırmaktır: günlük yaşamı rahatsız eden ama yönetilebilir bulantı ile vücudun sıvı ve besin dengesini bozacak kadar ağır seyreden tablo aynı şey değildir.

Bu şikâyet ne kadar yaygındır?

Erken gebelikte bulantı ve kusma oldukça yaygındır. Bazı kadınlar yalnızca hafif mide bulanması yaşar, bazıları belirgin kusma tarif eder, bazıları ise daha çok kokulara karşı aşırı hassasiyet hisseder. Şikâyetin şiddeti gebelik sağlığı hakkında tek başına güvenilir bir ölçü değildir.

Yani çok bulantı yaşamak da, neredeyse hiç bulantı yaşamamak da tek başına iyi ya da kötü gebelik göstergesi gibi yorumlanmamalıdır.

Ne zaman daha çok normal sınırlar içinde düşünülür?

Daha çok beklenen tablo şudur:

• erken gebelik haftalarında başlar
• gün içinde değişken olabilir
• bazı kokular, açlık veya yorgunlukla artabilir
• küçük öğünler ve dinlenmeyle kısmen hafifleyebilir
• haftalar ilerledikçe çoğu gebede azalır

Bu tablo rahatsız edici olabilir ama vücutta belirgin susuzluk ve güç kaybı yapmıyorsa daha yönetilebilir kabul edilir.

Hangi durumlar bulantıyı artırabilir?

Günlük yaşamda şikâyeti artıran en sık etkenler:

• uzun süre aç kalmak
• uykusuzluk ve yorgunluk
• yoğun kokular
• sıcak yemek kokusu
• yağlı veya ağır öğünler
• susuz kalmak

Bu yüzden pek çok kadın, “ne yediğim kadar ne zaman ve nasıl yediğim de önemliymiş” diye fark eder. Özellikle sabah kalkınca tamamen aç kalmak bulantıyı artırabilir.

Evde hangi küçük adımlar işe yarayabilir?

Bulantı hafif-orta düzeydeyse şu yaklaşımlar birçok gebede rahatlatıcı olur:

• küçük ve sık öğünler planlamak
• sabah kalkmadan önce sade kraker, galeta veya kuru tost gibi hafif gıdalar denemek
• yağlı ve ağır öğünleri azaltmak
• soğuk veya ılık yemekleri tercih etmek
• sıvıyı tek seferde çok içmek yerine gün içine yaymak
• kendinizi zorlayan kokulardan uzak durmak
• yeterince dinlenmek

Bazı kadınlarda zencefil içeren yiyecek-içecekler ya da akupresür bileklikleri de yardımcı olabilir. Takviye kullanmadan önce gebelikte güvenli olup olmadığını ayrıca değerlendirmek gerekir.

Ne zaman bu tablo normal gebelik bulantısını aşar?

Burada esas ayrım susuzluk ve beslenme bozulduğunda başlar. Aşağıdaki durumlar varsa tablo daha ağır düşünülmelidir:

• çok koyu idrar yapmak ya da 8 saatten uzun süre idrara çıkmamak
• 24 saat boyunca yiyecek veya sıvı tutamamak
• ayağa kalkınca belirgin baş dönmesi veya baygınlık hissi
• belirgin halsizlik
• kilo kaybı
• kan kusmak

Bu tablo hiperemezis gravidarum dediğimiz, daha ağır seyreden gebelik kusmasıyla ilişkili olabilir. Böyle durumlarda beklemek yerine değerlendirme gerekir.

Hangi belirtiler bulantının gebelik dışında başka bir nedenle ilişkili olabileceğini düşündürür?

Gebelikte her bulantı aynı nedenle olmaz. Özellikle şu belirtiler eşlik ediyorsa sadece gebelik bulantısı gibi düşünmemek gerekir:

• karın ağrısı
• ateş
• idrar yaparken yanma
• bel ağrısı
• ishal
• şiddetli baş ağrısı

Örneğin idrar yolu enfeksiyonları da bulantı ve kusmayı artırabilir. Bu nedenle eşlik eden belirtiler yön değiştirir.

Muayenede genelde ne değerlendirilir?

Orta-ağır bulantı yaşayan bir gebede genelde şu başlıklar gözden geçirilir:

1. ne kadar süredir sürdüğü
2. günde kaç kez kusma olduğu
3. sıvı alımının yeterli olup olmadığı
4. idrar miktarı ve rengi
5. kilo kaybı olup olmadığı
6. eşlik eden ağrı, ateş veya idrar şikâyeti bulunup bulunmadığı

Bu değerlendirme, destek tedavisinin evde mi yoksa daha yakından mı yapılacağına karar vermeyi kolaylaştırır.

Sık yanlış bilinenler

Gebelikte bulantı sadece sabah olur

Hayır. Günün her saatinde olabilir.

Çok kusuyorsam bu bebeğin iyi olduğunu gösterir

Hayır. Bulantının şiddeti gebeliğin sağlığı için güvenilir ölçüt değildir.

Su içemiyorsam bile biraz daha beklemeliyim

Doğru değildir. Susuzluk belirtileri varsa değerlendirme gerekir.

Hiç bulantım yoksa gebelikte sorun vardır

Hayır. Bulantı yaşamamak tek başına olumsuz bir işaret değildir.

Gebelikte mide bulantısı ve kusma çoğu zaman yönetilebilir bir yakınmadır. Ama sıvı kaybı, koyu idrar, kilo kaybı ve ayağa kalkınca baş dönmesi gibi belirtiler işin ciddileştiğini gösterir. Bu ayrımı erken yapmak, hem gereksiz kaygıyı azaltır hem de geç kalınmasını önler.