HSG Nedir? Tüplerin Açık Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?

Özet

HSG, yani histerosalpingografi, infertilite değerlendirmesinde en sık kullanılan görüntüleme testlerinden biridir. Temel amacı, rahim boşluğunun şekli ile fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendirmektir. Çünkü sperm ile yumurtanın buluşması ve embriyonun rahme ulaşması için tüplerin açık olması gerekir.

HSG çoğu zaman “rahim filmi” diye bilinir. Ama yalnızca tüp tıkanıklığına bakmak için yapılan basit bir film gibi düşünmek eksik olur. Rahim içindeki bazı yapısal sorunlara da ipucu verebilir.

HSG ne demektir?

HSG, rahim ağzından ince bir kateter yardımıyla kontrast madde verilerek rahim ve tüplerin röntgen altında değerlendirilmesidir. Kontrast madde rahim boşluğunu doldurur, ardından tüplere ilerler. Eğer tüpler açıksa karın boşluğuna serbest geçiş izlenir.

Bu nedenle HSG’de en çok şu iki soruya yanıt aranır:

• tüpler açık mı?
• rahim boşluğunda gebeliği zorlaştırabilecek belirgin bir yapı bozukluğu var mı?

Neden istenir?

HSG en sık şu amaçlarla kullanılır:

• tüp tıkanıklığını dışlamak
• rahim boşluğunda polip, yapışıklık veya şekil bozukluğu gibi sorunları düşündürmek
• infertilite değerlendirmesini tamamlamak

Özellikle hiçbir belirgin pelvik hastalık öyküsü olmayan kadınlarda HSG, tüp açıklığını değerlendirmede daha az invaziv ve pratik bir ilk test olabilir.

İşlem sırasında neler olur?

İşlem genellikle ayaktan yapılır. Muayene masasında rahim ağzı görüldükten sonra ince bir kateter yerleştirilir. Ardından kontrast madde yavaşça verilir ve seri görüntüler alınır. İşlem kısa sürer; ancak hafif-orta düzey kramp hissi olabilir.

Bazı kadınlar bunu adet sancısına benzetir. Ağrı eşiği kişiden kişiye değişir. İşlem sonrası hafif lekelenme ve kısa süreli kramp görülebilir.

HSG ne zaman çekilir?

Çoğu merkezde HSG, adet kanaması bittikten sonra ve ovulasyon öncesi dönemde planlanır. Bunun temel nedeni, erken gebelik olasılığını dışlamak ve rahim içini daha net değerlendirmektir. Bu yüzden genellikle siklusun ilk yarısında yapılır.

Zamanlama merkeze göre değişebilir. Bu nedenle işlem günü, korunma ve gerekirse enfeksiyon taraması ile ilgili yerel talimatlar önemlidir.

Hangi durumda HSG yerine başka değerlendirmeler gerekir?

Bu nokta çoğu zaman yeterince anlatılmaz. HSG her kadın için otomatik ilk seçenek değildir. Eğer kişide:

• geçirilmiş pelvik enfeksiyon
• dış gebelik öyküsü
• belirgin endometriozis şüphesi
• daha önce tüp veya pelvik cerrahi

gibi durumlar varsa, sadece tüplere bakmak yetmeyebilir. NICE kılavuzu bu gibi komorbiditelerde laparoskopi ve dye ile hem tüplerin hem diğer pelvik patolojilerin birlikte değerlendirilmesini önermektedir.

Yani HSG, doğru hastada çok yararlı; ama herkeste tek uygun test değildir.

Riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

HSG genel olarak güvenli bir işlemdir. Yine de bazı sınırlılıkları vardır:

• geçici kramp ve rahatsızlık
• hafif lekelenme
• nadiren enfeksiyon
• bazen yanıltıcı spazm nedeniyle tüp kapalı gibi görünmesi

Ayrıca HSG, tüplerin iç açıklığı hakkında bilgi verir; fakat tüplerin dış yüzeyi ve çevresindeki yapışıklıklar konusunda her zaman yeterli olmayabilir. Bu da testin önemli bir sınırıdır.

Sonuç “tüp kapalı” derse ne olur?

HSG’de kapalı gibi görünen tüp her zaman kesin kapanıklık anlamına gelmez. Bazen geçici tubal spazm da benzer görüntü oluşturabilir. Sonucun yorumu, klinik öykü ve gerekirse başka testlerle birlikte yapılır.

Bu nedenle raporu tek başına okuyup kesin sonuca varmak doğru olmaz.

Sık yanlış bilinenler

HSG tüplerin açık olup olmadığını yüzde yüz kesin gösterir

Hayır. Çok yararlı bir testtir ama bazı durumlarda ek değerlendirme gerekebilir.

HSG her infertilite hastasına rutin yapılır

Doğru değildir. Klinik öyküye göre başka testler daha uygun olabilir.

HSG çok ağır ve tehlikeli bir işlemdir

Hayır. Çoğu kadında kısa süren, ayaktan yapılan ve güvenli kabul edilen bir işlemdir.

HSG sonucu tüp kapalı dediğinde başka bir şey düşünmeye gerek yoktur

Doğru değildir. Spazm veya farklı nedenler sonuçları etkileyebilir.

HSG, infertilite değerlendirmesinde çok değerli bir testtir; ama en iyi sonucu doğru kişide, doğru zamanda kullanıldığında verir. En önemli nokta, bu işlemi “herkese çekilen standart film” değil, tüp ve rahim değerlendirmesinde hedefli bir basamak olarak görmektir.