HPV Nedir?

Özet

HPV, yani insan papilloma virüsü, cilt ve mukozayı etkileyebilen çok yaygın bir virüs grubudur. Tek bir HPV yoktur; çok sayıda tipi vardır. Bu tiplerin bir kısmı genital siğil yapabilir, bir kısmı ise uzun süre kalıcı olduğunda rahim ağzı başta olmak üzere bazı bölgelerde hücresel değişikliklere yol açabilir.

Burada en önemli bilgi şudur: HPV çok yaygındır ve çoğu kişide hiçbir belirti vermeden geçebilir. Bu nedenle HPV’yi yalnızca “siğil yapan virüs” ya da “kanser virüsü” gibi tek cümleyle anlatmak doğru değildir.

HPV tam olarak nedir?

HPV, insan papilloma virüsü ailesinin genel adıdır. Bu virüsler genital bölge, anüs, ağız ve boğaz dahil farklı mukozalarda bulunabilir. Çoğu enfeksiyon geçicidir. Kişi enfekte olduğunu fark etmeden, bağışıklık sistemi virüsü zaman içinde temizleyebilir.

Asıl klinik önem, enfeksiyonun kalıcı hale gelmesiyle ortaya çıkar. Özellikle bazı yüksek riskli tipler uzun süre devam ettiğinde kanser öncüsü hücresel değişiklikler gelişebilir.

Düşük riskli ve yüksek riskli tipler ne anlama gelir?

HPV tipleri kabaca iki grupta düşünülür:

• Düşük riskli tipler: En sık genital siğillerle ilişkilidir.
• Yüksek riskli tipler: Özellikle rahim ağzı başta olmak üzere bazı bölgelerde hücresel değişikliklerle ilişkilidir.

Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü siğil yapan tiplerle kanser riski taşıyan tipler aynı davranmaz. Bu nedenle “HPV çıktı” cümlesi tek başına yeterli değildir; hangi tipin saptandığı ve bunun tarama sonucuyla nasıl birlikte yorumlandığı önemlidir.

HPV nasıl bulaşır?

HPV en sık genital cilt temasıyla bulaşır. Vajinal, anal veya oral cinsel temasla geçebilir. Burada önemli bir yanlış bilgiyi düzeltmek gerekir: Bulaş için mutlaka penetrasyon şart değildir. Cilt ve mukoza teması da bulaşmaya yetebilir.

Kondom kullanımı riski azaltır, ama tamamen sıfırlamaz. Bunun nedeni, HPV’nin kondomun kaplamadığı cilt alanlarından da bulaşabilmesidir.

HPV pozitif olmak kanser olduğunuz anlamına gelir mi?

Hayır. Bu en sık karıştırılan noktadır. HPV pozitif olmak, kanser olduğunuz anlamına gelmez. Sadece rahim ağzında kansere yol açabilen bir virüs tipinin saptandığını gösterir. Bundan sonraki adım, aynı örnekte hücresel değişiklik olup olmadığına bakmak ya da uygun aralıkla testi tekrarlamaktır.

Bazı kadınlarda HPV pozitif olduğu halde hücreler normal olabilir. Bazılarında ise kolposkopi gibi daha ileri değerlendirme gerekir. Sonraki adım testin ayrıntısına göre belirlenir.

HPV enfeksiyonu kendiliğinden temizlenebilir mi?

Evet. Çoğu HPV enfeksiyonu bağışıklık sistemi tarafından 1–2 yıl içinde temizlenebilir. Bu nedenle HPV saptanması her zaman kalıcı enfeksiyon anlamına gelmez. Klinik açıdan asıl önem taşıyan durum, yüksek riskli HPV’nin kalıcı hale gelmesidir.

Bu bilgi rahatlatıcıdır; ama kontrolleri bırakmak için gerekçe değildir. Çünkü hangi enfeksiyonun kalıcı olacağını yalnızca semptoma bakarak anlamak mümkün değildir.

Aşı ve tarama neden birlikte önemlidir?

HPV’den korunmada iki ana başlık vardır:

• Aşılama
• Düzenli tarama

Aşı, önemli tiplerin bir kısmına karşı koruma sağlar. Tarama ise oluşabilecek hücresel değişiklikleri erken dönemde saptamaya yardımcı olur. Yani aşı olmak çok değerli olsa da, ilerleyen yaşlarda uygun tarama programına devam etmek gerekir.

Türkiye’de ulusal serviks tarama programında 30–65 yaş arası kadınlarda 5 yılda bir HPV-DNA taraması önerilmektedir. Ancak kişinin geçmiş sonuçlarına ve klinik durumuna göre hekim önerisi değişebilir.

Ne zaman muayene gerekir?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir:

• genital bölgede siğil benzeri oluşumlar varsa
• cinsel ilişki sonrası kanama oluyorsa
• adet dışı kanama veya kötü kokulu akıntı varsa
• HPV testi pozitif geldiyse ve sonraki adım belirsizse
• daha önce anormal smear veya HPV sonucu olduysa

Burada önemli nokta, belirtilerin çoğunun HPV’ye özgü olmamasıdır. Ama rahim ağzı ve genital bölgeyle ilişkili belirtiler olduğunda değerlendirme gerekir.

Sık yanlış bilinenler

HPV pozitifsem partnerim beni aldatmış demektir

Hayır. HPV yıllarca sessiz kalabilir. Enfeksiyonun ne zaman alındığını test sonucu üzerinden söylemek mümkün değildir.

HPV varsa mutlaka siğil olur

Hayır. Çoğu HPV enfeksiyonu belirti vermez.

HPV pozitif olmak kanser demektir

Doğru değildir. Pozitiflik, yalnızca riskli bir virüs tipinin saptandığını gösterir.

Aşı oldum, artık taramaya gerek yok

Hayır. Aşı çok önemlidir ama tarama gerekliliğini tamamen ortadan kaldırmaz.

HPV çok yaygın, çoğu zaman sessiz ama doğru yönetildiğinde kontrol edilebilir bir enfeksiyondur. En önemli konu, HPV’yi korkuyla değil; tip ayrımı, tarama ve takip mantığıyla değerlendirmektir.