Özet
Rh uyuşmazlığı, gebelik takibinde sık duyulan ama çoğu zaman eksik anlaşılan başlıklardan biridir. Halk arasında daha çok "kan uyuşmazlığı" diye bilinir. Aslında temel mesele, annenin ve bebeğin kan grubundaki bir farklılığın annenin bağışıklık sistemi tarafından antikor üretimine yol açabilmesidir.
Bu nedenle konu yalnızca kan grubunun farklı olması değil, bu farklılığın antikor gelişimine neden olup olmadığıdır. İyi haber şu ki, düzenli gebelik takibi ve uygun koruyucu yaklaşım sayesinde ciddi sorunların büyük bölümü önlenebilir.
Rh uyuşmazlığı ne demektir?
Burada söz konusu olan farklılık, RhD denen kan grubu özelliğidir. Anne RhD negatifse ve bebek RhD pozitifse, annenin bağışıklık sistemi bebeğin kırmızı kan hücrelerini yabancı olarak algılayabilir. Bu durumda antikor gelişebilir.
Bu antikorlar gelişirse sonraki gebeliklerde ya da bazen mevcut gebelikte bebeğin kırmızı kan hücreleri etkilenebilir. Yani asıl risk, kan grubu farklılığından çok duyarlanma denilen antikor gelişimidir.
Hangi gebeliklerde risk vardır?
Risk şu durumda anlamlı hale gelir:
- annenin kan grubu RhD negatifse
- bebeğin kan grubu RhD pozitifse veya pozitif olma ihtimali varsa
Anne RhD pozitifse bu tür bir risk oluşmaz. Anne RhD negatif ama bebek de RhD negatifse yine uyuşmazlık sorunu beklenmez. Bu nedenle ilk adım, annenin kan grubunu ve gerektiğinde bebeğin risk durumunu bilmektir.
İlk testler ne zaman yapılır?
Gebelikte ilk antenatal görüşmede, genellikle ilk haftalarda kan grubuna bakılır. RhD negatif saptanırsa antikor taraması da yapılır. Bu testler, daha yolun başında kimlerin daha yakından izlenmesi gerektiğini gösterir.
Yani Rh uyuşmazlığı son trimesterde birden ortaya çıkan konu değildir; gebeliğin başından itibaren planlanan bir takip başlığıdır.
Anti-D iğnesi ne zaman yapılır?
Anti-D, annenin antikor geliştirmesini önlemeye yardımcı olan koruyucu immünoglobulindir. RhD negatif gebelerde, bebeğin RhD pozitif olma ihtimali varsa rutin koruyucu uygulama gebeliğin ilerleyen haftalarında yapılır. Uygulama şeması merkeze göre değişebilir:
- bazı yerlerde 28. hafta civarında tek doz
- bazı yerlerde 28 ve 34. haftalarda iki doz
Bunun dışında bebek doğduktan sonra da bebeğin kan grubu RhD pozitifse genellikle ek doz planlanır.
Kanama, girişim veya travma sonrası neden ayrıca düşünülür?
Gebelik sırasında bazı durumlarda bebeğe ait kan hücreleri annenin dolaşımına geçebilir. Bu yüzden RhD negatif gebelerde şu durumlar özellikle önemlidir:
- vajinal kanama
- karına travma
- amniyosentez veya CVS gibi girişimler
- düşük veya gebelik kaybı
- dış gebelik
- doğum
Bu gibi olaylardan sonra Anti-D gerekliliği ayrıca değerlendirilir. Yani konu sadece rutin 28. hafta dozu değildir.
Anne zaten antikor geliştirdiyse ne olur?
Bu da kritik bir ayrımdır. Eğer annenin kanında Anti-D antikorları zaten oluşmuşsa, koruyucu Anti-D iğnesi durumu geri çevirmez. Bu noktadan sonra gebelik, bebeğin etkilenme riski açısından daha yakından izlenir.
Bu durumda ek kan testleri, ultrason ve gerektiğinde ileri fetal değerlendirme planlanabilir. Yani amaç artık korunma değil, oluşmuş riskin izlemidir.
Sık yanlış bilinenler
Anne ile babanın kan grubu farklıysa kesin kan uyuşmazlığı vardır
Hayır. Burada asıl önemli olan RhD özelliğidir ve antikor gelişip gelişmediğidir.
Rh negatifsem bebeğim mutlaka etkilenir
Hayır. Risk, uygun takip ve koruyucu yaklaşım sayesinde çoğu zaman önlenebilir.
Anti-D iğnesi herkese yapılır
Doğru değildir. RhD negatif ve risk taşıyan gebelerde düşünülür.
Bir kez iğne oldum, artık gebelikte kanama olursa ayrıca bir şey gerekmez
Hayır. Kanama, travma veya girişim sonrası ek değerlendirme gerekebilir.
Rh uyuşmazlığı, iyi takip edildiğinde çoğu zaman güvenle yönetilen bir gebelik başlığıdır. En önemli nokta, ilk antenatal testleri bilmek, kanama veya girişim gibi özel durumları atlamamak ve Anti-D uygulamasını zamanında planlamaktır.
Sık Sorulan Sorular
- Rh uyuşmazlığı ne demektir?
- En sık RhD negatif anne ile RhD pozitif bebeğin kan grubu farklılığı nedeniyle antikor gelişme riskini anlatır.
- Rh negatifsem her gebelikte sorun olur mu?
- Hayır. Uygun takip ve koruyucu Anti-D yaklaşımıyla çoğu gebelik güvenle izlenir.
- Anti-D iğnesi ne zaman yapılır?
- Merkezin uygulamasına göre genellikle gebeliğin üçüncü trimesterinde rutin olarak ve ayrıca bazı kanama/girişim durumlarında değerlendirilir.
- Doğumdan sonra da Anti-D gerekir mi?
- Bebeğin RhD pozitif olduğu doğrulanırsa doğum sonrası ek doz planlanabilir.
- Antikor gelişmişse Anti-D yine işe yarar mı?
- Hayır. Antikor oluşmuşsa yaklaşım koruyucu iğneden çok bebeğin yakın izlemine döner.
İlgili Yazılar
Muayene ve klinik değerlendirme için randevu oluşturun
Sağlık durumunuzla ilgili bireysel değerlendirme için randevu sayfasından talep oluşturabilirsiniz.
Randevu Talebi